Memories of Kattenburg
Verleden, heden en toekomst van het Marineterrein

Het Marineterrein op het stadseiland Kattenburg in Amsterdam was lange tijd hermetisch afgesloten en alleen voor medewerkers van Defensie toegankelijk. Sinds 2015 is een gedeelte opengesteld - en daarmee is ook de weg vrijgemaakt om het rijke, maar grotendeels onbekende verleden bloot te leggen. Een coalitie van UvA-wetenschappers, gemeente Amsterdam, Scheepvaartmuseum, bureau Marineterrein en Koninklijke Marine wil het roemruchte verleden van het terrein ontsluiten.



‘We willen een reconstructie van dat gebied maken, vertelt bijzonder hoogleraar Militaire geschiedenis Floribert Baudet, die het project trekt. ‘Enerzijds willen we dat doen door het maken van verhalen op basis van interviews met mensen die op het Marineterrein hebben gewoond of gewerkt. Daarnaast willen we een 3D-reconstructie van het terrein maken in verschillende periodes van de geschiedenis.’
Om de verhalen boven water te krijgen, is Baudet bezig met het opzetten van een netwerk. Zo is er een samenwerkingsverband met het Scheepvaartmuseum, vinden er gesprekken in de wijk plaats en zijn er plannen om een reünie te organiseren voor oud-marinemedewerkers. ‘Daarnaast bieden we binnen de master Militaire geschiedenis een nieuw keuzevak aan, met als thema maatschappij en krijgsmacht. De focus ligt daarin ook op het Marineterrein, wat betekent dat studenten van de master ook kunnen meewerken aan het ontsluiten van de verhalen.’
Bezet gebied en spionagehub
Volgens Baudet zijn er nog tal van verhalen te ontdekken. ‘Het gebied kent een ontzettende rijke militaire en economische geschiedenis. In de zeventiende eeuw was het de aangewezen plek voor de scheepswerf van de Republiek. Ook huisvestte het eiland het magazijn van de Admiraliteit van Amsterdam, een van de voorlopers van de Koninklijke Marine. Door de eeuwen heen bleef het militaire aspect centraal staan voor het terrein. Zo fungeerde het in de twintigste eeuw ook als spionagehub. Een deel van gegevens daarover ligt nog steeds achter slot en grendel.’
Daarnaast is een groot gedeelte van de verhalen over het gebied ook nog niet bekend. ‘In de Tweede Wereldoorlog werd het terrein bezet door de Duitsers, die het omdoopten tot een logistiek steunpunt voor de distributie van voedsel, post en andere goederen voor de Duitse troepen in Amsterdam. Ook over de tijd daarna, toen politieke delinquenten op het terrein werden vastgehouden en later naar het Java-eiland werden getransporteerd, is heel weinig bekend. Dat hopen we te veranderen.’
Stadsontwikkeling
Het ontrafelen van het verleden past bij de nieuwe fase die het gebied is ingegaan. Het gebied wordt op een andere manier ingericht en gedeeltelijk toegankelijk voor inwoners van Amsterdam. De gemeente Amsterdam besloot het terrein aan te wijzen tot innovatieplek, waar wordt geëxperimenteerd in het kader van duurzaamheid, wonen en werken. In totaal moeten er 800 woningen komen, en ruimte voor start-ups, grotere bedrijven en onderwijsinstellingen.
‘Eigenlijk passen de plannen voor het gebied heel erg goed bij de historische rol van het Marineterrein,’ zegt Baudet. ‘De scheepsbouw van de Republiek was een tijdlang state of the art en er vond heel veel innovatie plaats, net zoals de gemeente nu van plan is.’



Kattenburg Virtual Memories
In buurten die sterk veranderen, verdwijnt meer dan alleen baksteen en straatbeeld: ook het collectieve geheugen van de gemeenschap raakt versnipperd. De officiële geschiedschrijving laat veel verhalen onverteld, zeker d...
Focusthema: geesteswetenschappen in Amsterdam
De Amsterdam Humanities Hub is niet alleen geworteld in het historische centrum van Amsterdam; de stad is ook een belangrijk object van onderzoek, vaak in samenwerking met of in opdracht van de gemeente.
Van klooster tot kenniskwartier
Onderzoekers van het 4D Research Lab maakten 3D-modellen van drie monumentale UvA-panden: de Oudemanhuispoort, BG5 en de nieuwe Universiteitsbibliotheek.
De Joodse stad
De UvA, het Joods Cultureel Kwartier en de gemeente Amsterdam werken samen om het grotere verhaal te vertellen van het Joodse leven in Amsterdam, van de 17e eeuw tot nu.
