Eeuwenoude grootboeken, handelsregisters en rekeningen bevatten een schat aan informatie over handel, economie en het dagelijks leven, maar zijn ondanks digitalisering als scans vaak nog nauwelijks doorzoekbaar of geschikt voor grootschalige analyse. Vooral tabellen en andere complexe lay-outs vormen een grote uitdaging voor bestaande AI- en transcriptiesoftware.

Historische data automatisch leesbaar maken

FORTES ontwikkelt open-source methoden waarmee handgeschreven historische tabellen automatisch kunnen worden omgezet naar gestructureerde en analyseerbare data. Binnen het project wordt onder meer gewerkt met de boeken van de Amsterdamse Wisselbank en de administratie van de Middelburgse Commercie Compagnie. Deze collecties zijn van groot belang voor de economische en sociale geschiedenis van Nederland en zijn handelsnetwerken in Europa en daarbuiten.

De nieuwe methoden moeten onderzoekers in staat stellen om historische transacties op grote schaal te analyseren, handelsnetwerken te reconstrueren en economische ontwikkelingen over langere perioden te bestuderen. De technieken worden daarnaast getest op uiteenlopende andere bronnen, zoals bevolkingsregisters, patiëntendossiers, kadastrale tabellen en historische weergegevens. Zo moeten de resultaten breed toepasbaar worden voor onderzoekers, studenten, erfgoedinstellingen en het brede publiek.

Consortium

Namens de Universiteit van Amsterdam maakt Leon van Wissen, data engineer bij het CREATE Lab, deel uit van het projectteam. Het team bestaat verder uit projectleider Sabine Go, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Gerhard de Kok en Lodewijk Petram van het Huygens Instituut, en Christiaan van Bochove van de Universiteit Utrecht. Daarnaast wordt binnen FORTES samengewerkt met partners als Maastricht University, Radboud University, Universität Regensburg, Erasmus University Rotterdam, het Stadsarchief Amsterdam en het Zeeuws Archief.

FORTES start in het najaar van 2026 en heeft een looptijd van 24 maanden. Naast technische ontwikkeling zet het project sterk in op samenwerking en kennisdeling. Er komen trainingen, workshops en praktische handleidingen voor onderzoekers en erfgoedprofessionals. Alle software, modellen en datasets worden open beschikbaar gemaakt, zodat andere onderzoekers en instellingen de methoden kunnen hergebruiken en verder ontwikkelen.